विश्वकै प्रदूषित सहरमध्ये बनेको काठमाडौंमा प्रदूषणबाट बच्ने उपाय के छ ?

काठमाडौँ । पछिल्लो समय काठमाडौं उपत्यकाको वायु प्रदूषण फेरि खतरनाक स्तरमा पुगेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर मापन गर्ने संस्थाका अनुसार काठमाडौँको वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) करिब १८६ पुगेको छ, जुन “स्वास्थ्यका लागि हानिकारक” श्रेणीमा पर्छ। यस्तो अवस्थामा सामान्य व्यक्तिलाई पनि आँखा पोल्ने, घाँटी दुख्ने, खोकी लाग्ने तथा सास फेर्न गाह्रो हुने समस्या देखिन सक्ने स्वास्थ्य विज्ञहरू बताउँछन्। विशेषगरी बालबालिका, वृद्ध, गर्भवती महिला तथा दमा वा मुटु–फोक्सोसँग सम्बन्धित दीर्घरोग भएका व्यक्तिहरू बढी जोखिममा पर्ने चेतावनी दिइएको छ।

वातावरणविद्हरूका अनुसार काठमाडौँमा बढ्दो सवारीसाधनको धुवाँ, निर्माणकार्यबाट उड्ने धुलो, उद्योगबाट निस्कने धुवाँ, आसपासका क्षेत्रमा लाग्ने जंगल डढेलो तथा मौसमीय अवस्थाले प्रदूषण झन् बढाउने गरेको छ। सुख्खा मौसम र हावाको कम बहावका कारण धुलो र धुवाँ उपत्यकाभित्रै थुनिन पुग्दा वायु गुणस्तर झन् बिग्रिने गरेको बताइन्छ। यस्तो अवस्थामा सर्वसाधारणले केही सावधानी अपनाएमा प्रदूषणबाट हुने स्वास्थ्य जोखिम धेरै हदसम्म कम गर्न सकिने चिकित्सकहरूको सुझाव छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार प्रदूषण अत्यधिक भएको बेला सकेसम्म बाहिरका गतिविधि कम गर्नु सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो। विशेषगरी बिहान र बेलुका प्रदूषणको मात्रा बढी हुने भएकाले अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कन सल्लाह दिइन्छ। यदि बाहिर जानैपरेमा गुणस्तरीय मास्क प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ। सामान्य कपडाको मास्कभन्दा एन–९५ वा केएन–९५ जस्ता मास्कले साना धुलोका कणबाट बढी सुरक्षा दिने चिकित्सकहरू बताउँछन्। भीडभाड र सडकछेउमा हिँड्दा मास्क अनिवार्य प्रयोग गर्न र भिजेमा वा लामो समय प्रयोग गरेपछि मास्क बदल्न पनि सुझाव दिइएको छ।

के छ प्रदुषणबाट बच्ने उपाय

प्रदूषण धेरै भएको बेला घरभित्र बस्दा पनि सावधानी अपनाउनुपर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। झ्यालढोका लामो समय खुला नराख्ने, घरभित्र धुम्रपान वा धुवाँ हुने गतिविधि कम गर्ने तथा सम्भव भए एयर प्युरीफायर प्रयोग गर्दा घरभित्रको हावा केही हदसम्म सफा राख्न सकिन्छ। घरभित्र हरियाली बिरुवा राख्दा पनि वातावरण केही सुधार गर्न मद्दत पुग्ने बताइन्छ। बालबालिका, वृद्ध तथा दीर्घरोगीहरूले बाहिरी गतिविधि कम गर्न, चिकित्सकले दिएको औषधि नियमित लिन र स्वास्थ्य समस्या देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य परीक्षण गराउन चिकित्सकहरूले आग्रह गरेका छन्।

यसका साथै पर्याप्त पानी पिउने, फलफूल तथा हरियो सागसब्जी जस्ता पोषणयुक्त खाना खाने र भिटामिन तथा एन्टिअक्सिडेन्टयुक्त आहार सेवन गर्दा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउन सहयोग पुग्ने विज्ञहरू बताउँछन्। मोबाइल एप वा वेबसाइटमार्फत वायु गुणस्तरको जानकारी नियमित रूपमा हेर्ने बानी बसाल्दा प्रदूषण धेरै भएको दिनमा बाहिरी गतिविधि कम गर्ने निर्णय गर्न पनि सहयोग पुग्छ।

Image Source: © https://mulpatra.com

वातावरणविद्हरूका अनुसार काठमाडौँको बढ्दो वायु प्रदूषण केवल वातावरणीय समस्या मात्र होइन, यो प्रत्यक्ष रूपमा जनस्वास्थ्यसँग जोडिएको चुनौती हो। दीर्घकालीन रूपमा सवारी व्यवस्थापन सुधार गर्ने, धुलो नियन्त्रण गर्ने, हरियाली विस्तार गर्ने र उद्योगजन्य प्रदूषण नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी नीति लागू गरे मात्र काठमाडौँको वायु गुणस्तर सुधार गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ। साथै नागरिकले पनि अनावश्यक सवारी प्रयोग घटाउने, सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्ने, वृक्षारोपणमा सहभागी हुने र फोहोर व्यवस्थापनमा सचेत बन्ने जस्ता कदम चाल्दा वातावरण सुधारमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।