भारतको उत्तर प्रदेश– बिहार तराई क्षेत्रका अधिकांश भू–भाग नेपालकै (भिडियोसहित)

काठमाडौं– सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अंग्रेज–नेपाल युद्ध पछि भएको सुगौली सन्धिले नेपालको कुल भू–भागको करिब एकतिहाइ (३३%) हिस्सा गुमाउनु परेको थियो ।

नेपालले टिस्टादेखि मेचीसम्मको पूर्वी भू–भाग र महाकालीदेखि सतलजसम्मको सम्पूर्ण पश्चिमी भू–भाग गुमाएको थियो ।

पश्चिममा (सतलज नदीसम्म नेपालको सिमाना पश्चिममा कुमाऊँ, गढवाल हुँदै सतलज नदीसम्म फैलिएको थियो । पूर्वमा (टिस्टा नदीसम्म पूर्वमा टिस्टा नदी (हालको सिक्किम र पश्चिम बंगालको भाग) सम्म नेपालको भू–भाग थियो । दक्षिणमा (तराईका भू–भागहरू) हालका भारतीय राज्यहरू उत्तर प्रदेश र बिहारका तराई क्षेत्रका अधिकांश भू–भागहरू नेपालमै पर्थे ।

सुगौली सन्धि हुँदा नेपालका राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह थिए भने प्रधानमन्त्री भीमसेन थापा थिए । नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्नेमा राजगुरु गजराज मिश्र र चन्द्रशेखर उपाध्याय थिए ।

नेपालको हो भनी स्पष्ट किटान गरेको भए पनि नेपालको कमजोरीको फाइदा उठाउँदै भारतले पश्चिम दार्चुलादेखि पूर्व ताप्लेजुङसम्म करिब ६० हजार ६ सय २७ हेक्टर जमिन बिनाप्रमाण हडप्ने काम गरेको छ ।

नेपाली वीर पुर्खाहरूले अंग्रेजसँग गरेको युद्ध पनि नितान्त सार्वभौमरक्षाका लागि भएको थियो । तर, सैन्यशक्ति कमजोर रहेका कारण महाकाली पश्चिमको सम्पूर्ण भूभाग अंग्रेजलाई दिने गरी डिसेम्बर १८१५ मा सुगौली सन्धि गर्न नेपाल बाध्य भयो ।

Image Source: © https://mulpatra.com

यसको पुष्टि भने ४ मार्च १८१६ मा नेपालपक्षबाट राजगुरु गजराज मिश्र र चन्द्रशेखर उपाध्याय तथा ब्रिटिस (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्सले हस्ताक्षर गरेपछि मात्र भएको थियो ।

सन् १९५० को सन्धिपछि दार्जलिङ र सिक्किमको केही भाग, पूर्वमा टिस्टासम्म, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल, कुमाउ, गडवाल र पश्चिममा बसाहरसम्मको भूभाग नेपाललाई फिर्ता दिनुपर्नेमा नदिएर आफैं लिँदा पनि भारतको पेट अझै भरिएको छैन

उक्त सन्धिमा लडाइँमा जितेका महाकाली पश्चिम र मेचीपूर्वका सम्पूर्ण भूमि नेपालले छाड्नुपर्ने, ब्रिटिस प्रतिनिधि काठमाडौंमा राखिनुपर्ने, गोर्खालीलाई ब्रिटिस सेनामा भर्ती गर्नुपर्ने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपेली कर्मचारी राख्ने अधिकारबाट वञ्चित हुनुपर्नेजस्ता बुँदा समावेश गरिएका थिए ।

उक्त अपमानजनक सन्धिबाट नेपालले दार्जिलिङ, पूर्वमा टिस्टासम्म, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल, कुमाउ, गडवाल र पश्चिममा बसाहरसम्मको भूभाग अर्थात् आफ्नो अधीनस्थ भूमिको २ तिहाइ भूभाग गुमाउनु परेको थियो ।

खासगरी सुगौली सन्धिले काली नदीपूर्व र पश्चिम उत्तर चीनसम्मको सम्पूर्ण भूभाग, जसमा कालापानी, लिम्पियाधुरा, कुटी, नाभी, गुन्जी, छांगरु, टिंकर, सुस्ता, मेची क्षेत्र, टनकपुर, सन्दकपुर, पशुपतिनगर, हिलेथोरी आदि पर्दछन् ।

भिडियोसहित

नेपालले भारतको सीमा मिचेको प्रमाण सशस्त्र प्रहरी बलको केही अध्ययनमा समेत देखिन्छ ।

नेपाल–भारत सीमामा भारत पक्षले मात्र होइन, नेपाली पक्षबाट समेत सीमा मिचिएको छ । नेपाली पक्षबाट इलाममा ५, झापामा १०, मोरङमा १, सुनसरीमा १३, सप्तरीमा ६, सिराहामा २३, धनुषामा २५, महोत्तरीमा २६, सर्लाहीमा ४०, रौतहटमा १, बारामा १, पर्सामा १२४, कञ्चनपुरमा ५ र कैलालीमा दुई ठाउँमा भारतीय भूमि अतिक्रमण भएको छ ।

सीमा अतिक्रमणमा नेपालका तर्फबाट ८८१ र भारतका तर्फबाट १ हजार ७ सय २२ जना संलग्न रहेको सशस्त्र प्रहरीले उपलब्ध गराएको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

यसरी हेर्दा भारतसँग सीमा जोडिएका १५ जिल्लामा गरी २८२ ठाउँमा नेपाली पक्षबाट सीमा अतिक्रमण भएको देखिन्छ । त्यस्तै, भारतीय पक्षबाट ३६१ ठाउँमा नेपाली भूमि अतिक्रमण भएको सशस्त्र प्रहरी बलको एक अध्ययनमा भनिएको छ ।